पाणिनीये उद्धृतानुद्धृतवैयाकरणाः

Author(s): डॉ. स्वाती लोडे

Abstract:

व्याक्रियन्ते व्युत्पाद्यन्ते अनेन व्याकरणम्। बहूनि व्याकरणतन्त्राणि प्रोक्तानि बहुभिर्महर्षिभिः भगवतः पाणिनेः प्रागपि, किन्तु अधुना पाणिनीयं व्याकरणमेव प्रसिद्धम्। सूत्रपाठः, धातुपाठः, गणपाठः, शिक्षापाठः, लिङ्गानुशासनञ्चेति मिलित्वा पञ्चाङ्गं भवति व्याकरणस्य। तच्च पाणिनीये विद्यते। अथ च वैदिकशब्दानामनुशासनात् वेदाङ्गत्वमपि। अत एव प्राचीनेषु सकलेषु व्याकरणशास्त्रेषु पाणिनीयव्याकरणं प्राधान्यं भजते । द्वादशशताब्द्याः प्राग् एकोऽपि प्रक्रियाग्रन्थः नासीत्। तदा शास्त्राणां, महाकाव्यानां च प्रणेतारोऽपि पाणिन्यादीनामाचार्याणां ग्रन्थक्रमेणैव व्याकरणमधीत्य अपारशब्दशास्त्रपारं जग्मुः। अत एव अधुना पाणिनीयव्याकरणमेव सर्वोत्कृष्टं वर्तते इति। अस्मिन्नेव पाणिनीयव्याकरणे भगवता पाणिनिना सूत्ररचणावेलायं केचन वैयाकरणाः उद्धृताः अनुधृताश्चेति। तदित्थम्-

PDF URL: View Article in PDF