2024

कारकसंज्ञाविषये वैयाकरणानां मतभेदविचारः

Author(s): डा.के. तारकरामकुमार शर्मा

Abstract

लेखसंक्षेपः
वाक्यार्थाबोधाय कारकस्वरूपज्ञानमेव मुख्यतमं साधनमिति आचार्याणामुक्तिः प्रसिद्धा। तत्र “वाक्य-स्फोटोऽतिनिष्कर्षे तिष्ठतीति मतिस्थितिः”१ इति भट्टोजिदीक्षितवचनप्रामाण्यात् “तत्र वाक्यस्फोटो मुख्यः, तस्यैव लोकेऽर्थबोधजनकत्वात् तेनैवार्थसमाप्तश्चेति”२ इति नागेशभट्टवचनप्रामाण्याच्च वाक्यस्यैव प्राधान्यम्। वाक्याञ्च सर्वमपि कारकेणानुविद्धमेवानुभूयते। अतः कारकस्य कीदृशं स्वरूपमिति विज्ञासा समुदेति । तत्र किन्नाम कारकत्वमित्यत्र मतभेदो दरीदृश्यत आचार्याणाम्। अत्र तेषां समेषामाचार्याणां मतानि संगृह्य समीक्षणात्मकोऽयंशोधलेखः