2025

श्रीप्रतापचन्द्रचरितमहाकाव्ये उत्कलराज्यगौरववर्णनम्

Author(s): अनिता महान्त

Abstract

साहित्यसृष्टिः विरिञ्चि सुष्टेः विलक्षणा। ब्रह्मसृष्टिः अदृष्टः कर्मफलैः नियन्त्रिता भवति, परन्तु कविसृष्टिः अद्भुतः। यत्र ब्रह्मसृष्टेः षड्रसाः वर्त्तन्ते तत्र कविसृष्टेः नवरसाः नित्यनूतनाः इति। विश्वंयथा रोचते तथा परिवर्तयितुं कवयः शक्नुवन्ति इति। जगति अविद्यमानान् अपि अंशान् वर्णयितुं शक्नुवन्ति, विद्यमानस्यापि अविद्यमानत्वेन वर्णयितुं प्रभवन्ति इति तदर्थं विद्यते–
अपारे काव्यसंसारे कविरेव प्रजापतिः।
यथास्मौ रोचते विश्वं तथेदं परिवर्त्तते।।
इत्युक्त वचनानुसारेण कविः प्रजापतिरिव लोककल्याणं करोति। संसारदुःखदावाग्नि प्रपिडितानां जनानांकृते कविः काव्यं विरचयति। लोकहितं मनसि विचिन्त्य व्यवहार-धर्म-सामाजिक प्रवृद्ध्यर्थं कविः सततं प्रयत्नं करोति। तदर्थं कवयः क्रान्तदर्शिनः । कविः स्व यशो निमित्तं सदासर्वदा अजरामरः इति भर्तुहरिणा नितीशतके उटङ्कितः।