2026

रामभद्रसाहस्रमञ्जरीस्तोत्रेषु शब्दालङ्काराः

Author(s): कोलुसु गोविन्दराजुलु

Abstract

प्रस्तुते शोधलेखे राष्ट्रियसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य शोधच्छात्रेण कोलुसु गोविन्दराजुलुवर्येण महाकवेः श्रीरामभद्रदीक्षितस्य स्तोत्रकाव्येषु शब्दालङ्काराणां विन्यासात्मकं विवेचनं विहितम्। काव्ये रसस्य सौन्दर्यवर्धकाः अलङ्काराः इति सिद्धान्तं दण्डि-मम्मट-विश्वनाथादीनां लक्षणैः सह उपस्थाप्य, कवेः शब्दगुम्फनचातुरी प्रदर्शिता। कवेः 'रामस्तवकर्णरसायन', 'रामचापस्तवादि' ग्रन्थेषु अनुप्रासस्य (छेका-वृत्त्या-अन्त्या-लाटादिभेदानां) तथा यमकालङ्कारस्य श्रुतिमधुरः प्रयोगः प्राप्यते। विशेषतः, वर्णानां पुनरावृत्तिः, पादान्तसमता, लाटजनप्रिया पदपुनरुक्तिः च कवेः शब्दाडम्बरं पाण्डित्यं च प्रमाणीकुर्वन्ति। निष्कर्षतः, एतानि स्तोत्राणि केवलं भक्तिपरकाणि न भूत्वा शब्दवैचित्र्यपूर्णानि सन्ति।