International Journal of Multidisciplinary Horizon
ISSN: 3049 – 2017
Impact Factor (RJIF): 7.8
Peer Reviewed Journal
Author’s Helpline: +91 – 8368 241 690
Email: [email protected] / [email protected]
Article Abstract
2026
धर्मशास्त्रे जगत्कारणविमर्शः
Author(s): डा.सिद्धार्थशङ्करदाशः
Abstract
भारतीयज्ञानपरम्परायां जगतः कारणं किमिति प्रश्नः अत्यन्तमहत्त्वपूर्णः वर्तते। तत्र वैयाकरणाः शब्दब्रह्मणः, ज्यौतिषशास्त्रविदः ब्रह्मणः तथा विष्णोः, मीमांसकाः जगतः अनादित्वस्य,अद्वैतवेदान्तिनः विवर्तवादस्य, रामानन्दवेदान्तिनः श्रीरामपरब्रह्मणः, सांख्यदर्शनम् प्रकृतिपुरुषयोः संयोगस्य, धर्मशास्त्रकाराश्च ईश्वरस्य जगत्कारणत्वं प्रतिपादयन्ति। प्रस्तुतलेखे एतेषां मतानां तुलनापुरःसरं धर्मशास्त्रानुसारेण जगतः कारणत्वं निरूपितम् । अध्ययनात् ज्ञायते यत् भारतीयदर्शनपरम्परायां जगत्कारणविषये बहुविधदृष्टिकोणाः सन्ति, किन्तु सर्वेषां प्रयोजनं जगतः मूलतत्त्वस्य अन्वेषणमेव अस्ति । तथैव साम्प्रतिकवैज्ञानिकारपि सततं जगत् किम् ? किं तस्य कारणमिति भूयभूयोऽन्विष्टमाणाः परिलक्ष्यन्ते ।