International Journal of Multidisciplinary Horizon
ISSN: 3049 – 2017
Impact Factor (RJIF): 7.8
Peer Reviewed Journal
Author’s Helpline: +91 – 8368 241 690
Email: [email protected] / [email protected]
Article Abstract
2026
ऋतुसंहारकाव्ये वर्षर्तुवर्णनम् औचित्यसिद्धान्तदृष्ट्या
Author(s): Pami Sardar
Abstract
ऋतुसंहारं कालिदासस्य प्रथमं काव्यं मन्यते।ऋतुसंहारं (Ritu + Samhara) वास्तवतः 'ऋतूनां सङ्ग्रहः' अस्ति, यत् भारतीयानां षड्-ऋतुचक्रस्य सौन्दर्यं प्रकटीकरोति।अत्र ६ सर्गाः सन्ति।महाकवि कालिदासविरचितं ऋतुसंहारम् एकं लघुमहाकाव्यम् अस्ति, यस्मिन् षड् ऋतूनां (ग्रीष्म, वर्षा, शरद्, हेमन्त, शिशिर, वसन्त) सविस्तरं वर्णनं रसोन्मादकशैल्यां कृतम्। ग्रीष्मर्तुना आरभ्य वसन्तेन समाप्तं एतत् काव्यं प्रकृतेः सुन्दरीं प्रतिमां तथा प्रेमीणां हृदये तस्याः प्रभावं दर्शयति। अत्र वर्णनं केवलं प्रकृतिपर्यन्तं न सीमितम्, अपि तु ऋतुभिः सह सङ्गीतं, नारीणां शृङ्गारं, प्रेमजीवनं च मनोहारिरूपेण वर्णितम्।